Φιντείας

Κομίζω γλαύκα εις Αθήνας... Carry coals to Newcastle...

Η Φωτό Μου
Όνομα:
Τοποθεσία: Thessaloniki, Greece

Πέμπτη, Μαρτίου 16, 2006

Οι φίλοι μου οι κρητικοί


Στα φοιτητικά μου χρόνια, η επαφή μου με πολλούς κρητικούς μου έδωσε κάτι που αναρωτιόμουν αν υπήρχε. Το εκστασιακό στοιχείο με υλικό αυτό που απλώς παρακολουθούσαν οι παλαίμαχοι της ζωής σε διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές. Τη μουσική και χορευτική μας παράδοση. Συμμετείχα σε κρητικούς συλλόγους και στις παρέες τους. Είδα νέους ανθρώπους, κάθε άλλο παρά παγωμένους από τη συντήρηση, να ζουν την έκσταση μέσα από μουσικά ακούσματα, που ανεβάζανε συνεχώς την ένταση των συναισθημάτων για τους ακροατές τους.

Γνώρισα τη φιλοξενία και την κεφάτη αποδοχή των κρητών στην αρχικά εντελώς κακότεχνη προσπάθειά μου για συμμετοχή.
Κρητικό χορό έμαθα στον λαογραφικό σύλλογο κρητών Θεσσαλονίκης "Τ' αγρίμια". Τα βήματα δεν ήταν το σπουδαιότερο σ' εκείνα τα μαθήματα. "Να 'σαι μερακλής πάνω απ' όλα", "πρώτα-πρώτα να το χαίρεσαι όταν το κάνεις" ήταν τα λόγια των δασκάλων.

Μια από τις παιδικές μου αναμνήσεις είναι κι εκείνη των κυριακάτικων εκπομπών με θέμα την ελληνική μουσική παράδοση. Όλα τα ελληνικά διαμερίσματα έκαναν την παρέλασή τους σε τέτοιες εκπομπές με πολλά λόγια για το μεγαλείο που κρύβουν αυτά τα τραγούδια και οι χοροί. Ωστόσο, το ακροατήριο αυτών των τραγουδιών και των χορών το αποτελούσαν κυρίως άνθρωποι μεγάλης ηλικίας. Έτσι το μεγαλείο, η ελευθερία, η δόξα των παλαιών, ατίθασων λεβεντανθρώπων, που πολλές φορές έσπαζαν τα όρια των ανθρωπίνων δυνατοτήτων, τα παρακολουθούσαν ως επί το πλείστον εκείνοι που βρισκόταν κοντά στο να παραδώσουν τη σκυτάλη της ζωής. Η ρώμη της νεότητας, στο μεγαλύτερο ποσοστό, δεν συμμετείχε στο φαινόμενο. Οι πλειοψηφία των εφήβων στο άκουσμα και μόνο των παραδοσιακών οργάνων είχε έτοιμη τη φράση "αυτά είναι γεροντίστικα".
Σε κάποιο βαθμό υπάρχει αλήθεια.
Δυστυχώς, η μουσική που έχει ρίζες αιώνων και ήταν όντως προϊόν εμπνεύσεως ανθρώπων με έντονα βιώματα και μια έμφυτη ποιητική διάθεση είχε πάρει το δρόμο του μουσιακού είδους με όλα τα χαρακτηριστικά που έχει κάτι τέτοιο.
Τι θα πει μουσιακό είδος;
Πολύτιμο, ιερό, σπουδαίο, η ρίζα μας, η ιστορία μας και άλλα τέτοια.
Αλλά,
μην αγγίζετε, μην πιάνετε, αφήστε το εδώ που είναι, δηλαδή σε θέση περιωπής έξω από τη ζωή.

Η Κρήτη πρωτοστατεί στο θέμα της συνέχισης αυτής της μουσικής.
Ο Ψαραντώνης, για παράδειγμα, χαρακτηρίστηκε πανάρχαιος και σύγχρονος. Χαρακτηρίστηκε, επίσης, ο Χέντριξ της κρητικής λύρας. Προσέλκυσε πολλούς μη κρητικούς, που δεν είχαν καμία σχέση με το φαινόμενο της παράδοσης. Η μουσική του προκαλεί άλλοτε ένα διονυσιακό κι άλλοτε ένα μυσταγωγικό κλίμα στους ακροατές του.
Η πρωτιά της Κρήτης είναι δίκοπο μαχαίρι, νομίζω.
Από τη μια έχει να δώσει ολοζώντανα δείγματα πραγμάτων που βρισκόταν σε επίτιμες θέσεις του μουσείου που ονομάζεται παράδοση και που κόντεψαν να σκουριάσουν απ' την ατελείωτη νεκρική τους δόξα.
Από την άλλη (εκεί είναι ο κίνδυνος), μπορεί να υποστεί τη μέγιστη παρενέργεια που προέρχεται από την πρωτιά. Τη φτήνεια και την αλλοτροίωση. Δυστυχώς, έχω ακούσει και κάτι σκυλοειδή άσματα με...συμμετοχή κρητικής λύρας (συγχωρέστε με αλλά...)

Τ' αγρίμια μου αρέσουν. Χωρίς οικονομική ευρωστία, αλλά με ανοιχτές πόρτες κι ανοιχτή καρδιά.
Γειά σου λυράρη Κωστή, γειά σου πρόεδρε Κώστα, γειά σου ακούραστε Στέλιο!

Τη φρονιμάδα, Θε μου, πάρε μου, ν' ανοίξουν τα μελίγγια
ν' ανοίξουν οι καταπαχτές του νου, να πάρει αγέρα ο κόσμος.
Ν.Καζαντζάκης, Οδύσσεια


Προσφάτως, ο λαογραφικός σύλλογος κρητών θεσσαλονίκης "Τ' αγρίμια" απέκτησε ιστοσελίδα. Μπορείτε να την επισκεφθείτε εδώ.
Βεβαίως, η ιστοσελίδα είναι κάτι σαν τον κατάλογο των φαγητών. Η γεύση έρχεται με τη συμμετοχή.

8 Comments:

Blogger paragrafos said...

Δεν ξέρω τίποτε από κρητική μουσική και χορό. Και σας ευχαριστώ για τις πληροφορίες σας.
Παρά ταύτα ζω κοντάς σε πολλούς κρητικούς (εδώ στην Κύπρο) και ο ένας είναι καλύτερος από τον άλλο! Άνθρωποι λεβέντες, ευγενικοί, τίμιοι, συνεσταλμένοι, με προσωπικότητα. Άρχοντες της μοίρας τους με παιδιά καλύτερα από τους γονείς!

Σ΄ ευχαριστώ

Παράγραφος

8:23 π.μ.  
Blogger apousia said...

''Nα'σαι μερακλής,τα βήματα δεν έχουν πρωταρχική σημασία''
Σίγουρα έχουν δίκιο!Η αγάπη για τον τόπο,η συγκίνηση που γεννά ο στίχος που λες κι αναβλύζει από τα έγκατα του είναι σου,σε οδηγούν.Σίγουρα δεν αρκούν,η τεχνοτροπία θα έρθει με τη σειρά της.
Για την αρχή όμως,βήμα και λυγμός,βήμα κι έρωτας,βήμα και κραυγή,βήμα και ζωή!
Αναφορικά στο μουσειακό είδος,πράγματι πολύτιμο,ιερό,σπουδαίο η Ρίζα.Αλλά,
ΑΓΓΙΞΤΕ,ΑΓΚΑΛΙΑΣΤΕ,ΑΓΑΠΗΣΤΕ,ΠΟΤΙΣΤΕ
να βαθύνει κι άλλο,να βλαστήσει κι άλλο,πιο πολύ.
Την πρωτιά της Κρήτης,μην την φοβάσαι Φιντεία!
Θα την ακουμπήσει-και την έχει ακουμπήσει-αλλά δεν θα την ξεφτίσει την Κρήτη και τη λύρα της,το σουξέ ''της παραλιακής''.
Ό,τι γνήσιο θα αντέξει!

12:54 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ paragrafos
@ apousia

Μια από τις πολλές καλές αναμνήσεις που έχω ήταν και οι παρέες που κάναμε με δύο, τότε ειδικευομένους ιατρούς, ο ένας κρητικός κι ο άλλος κύπριος (εγώ ήμουν φοιτητής).
Από την κρητική μαντινάδα, περνούσαμε "εις τους επτά πλανήτας" (αν το λέω καλά το κυπριακό).
Τέλος, όλοι μαζί, ο κρητικός, ο κύπριος κι ο φίλος (εγώ) λέγαμε κάτι που ένωνε τα δύο νησιά.

Πανώρια στέκει η Λευτεριά στον Ψηλορείτη απάνω
και σωτηρά ανατολικά την Κύπρο σκλαβωμένη
και καρτερεί και καρτερεί με την ψυχή στα δόντια
πότες θα κάμει ξαστεριά να πιάσει το ντουφέκι
Να στέσει στην Αμμόχωστο η Λευτεριά ταμπούρι
Ν' αρχίσει στην Κερύνεια ρωμέικο τραγούδι.


Μήπως φαινόμασταν εθνικιστές;
Δεν νομίζω.
Στην καθημερινή μας ζωή, όταν κάποιος δέχεται τη λεκτική προσβολή από κάποιον άλλον, τότε λέμε ότι δικαιολογείται μια οργή από μέρους του προς αυτόν που τον προσέβαλλε. "Είναι ανθρώπινο", λέμε.
Το να γεννηθεί κάποιος στην Αμμόχωστο ή στην Κερύνεια, να διωχθεί από το σπίτι του, να γίνει πρόσφυγας στο νησί του δεν δικαιολογεί κάποια οργή;
Αυτό δεν είναι ανθρώπινο; Εθνικιστικό είναι;
Τι να πεις;

Πήρα μεγάλη χαρά πέρυσι, που επισκέφθηκα τον κύπριο φίλο μου στην Αραδίππου και τα θυμηθήκαμε όλα αυτά.

1:52 μ.μ.  
Blogger apousia said...

Εθνικισμός...
Λέξη παράξενα ύπουλη,με δυο εκ διαμέτρου αντίθετες όψεις.Η μια,όταν δένει με την πατρίδα σου κι όχι απαραίτητα με την έννοια του έθνους-κράτους, να σου γεννά ανάταση κι ανάσταση μαζί,η άλλη να επωάζει το αυγό του φιδιού..
Αν όμως υπάρχει ο προβληματισμός,αν,μακριά από μας τα δόγματα και οι αφορισμοί,αν και μόνο αν,τιμή κι αγάπη στην πατρώα γη,τότε ναι,ναι!
Ευγνώμων,προσωπικά, για τον γόνιμο προβληματισμό σου Φιντεία,ευγνώμων για τους στίχους σου!
Απ'την καρδιά μου,για σένα και όσους,το ξαναλέω,πεντάχρονα παιδιά τότε,μόνο με τα ρούχα τους και τη μπάλα τους στην αγκαλιά,άφηναν πίσω τους για πάντα(?) το λιμανάκι της Κερύνειας:
''H Ρωμιοσύνη εν να χαθεί,
όντας ο κόσμος λείψει...''

3:11 μ.μ.  
Anonymous efrosini said...

Κρητικιά γεννήθηκα και παρά τα πολλά χρόνια που λείπω απ την πατρίδα την κουβαλάω μέσα μου γιατί σαν ήμουνα μόλις τριών μηνών ο πατέρας μου μ' έβαλε να κολυμπήσω στη θάλασσά της και το παιδικό μου νανούρισμα ήτανε ριζίτικα και διηγήσεις απο τους γεροντότερους καθώς και μαντινάδες που έφτιαχνε ο ίδιος και μου τις τραγουδούσε. Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψουν την Κρήτη όπως δεν υπάρχουν λόγια για να περιγράψεις όλα τα "μεγάλα", απλώς τα αισθάνεσαι και αφήνεις να σε μαγέψουν! Μπορεί να χω καιρό ν' αντικρήσω τον Ψηλορείτη αλλά χαίρομαι να συναντώ κρητικούς στη γενιά αλλά κι αυτούς που δεν γεννήθηκαν στην Κρήτη αλλά έχουν ψυχή κρητικού!

8:48 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ efrosini

Για την ψυχή του κρητικού θα απαντήσω με την αγαπημένη μου μαντινάδα:

Ο άντρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα
σαν είναι ο τράγος δυνατός δεν τον εστένει η μάντρα


Ευχαριστώ για το σχόλιο

9:13 μ.μ.  
Anonymous Ανώνυμος said...

αγαπητέ φιντεία θα μπορούσες να μας πεις μήπως το ονομα του λυράρη που λέει την αγαπημένη σου μαντινάδα?προσπαθώ να τη βρώ εδώ και καιρό αλλα δεν το 'χω καταφέρει ακόμα. θα με γλίτωνες απο τρελό ψαξιματάκι....by the way συμφωνώ σχεδόν απόλυτα με το post σου.

8:35 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ Ανώνυμος
Είναι γνωστή από την ερμηνεία του αείμνηστου
Νίκου Ξυλούρη.

12:22 π.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

<< Home