Φιντείας

Κομίζω γλαύκα εις Αθήνας... Carry coals to Newcastle...

Η Φωτό Μου
Όνομα:
Τοποθεσία: Thessaloniki, Greece

Τρίτη, Δεκεμβρίου 12, 2006

Αναφορά στον Γιαννούλη Χαλεπά

Η ψυχασθένεια δεν καταργεί τα πάντα. Η γνώση για την ψυχική νόσο που πηγάζει από τη λεγόμενη "κοινή γνώμη" τις περισσότερες φορές προκαλεί μόνο σύγχυση.
Δεν πρόκειται ν' ασχοληθούμε σ' αυτό το post με ορισμούς που αφορούν την ψυχική νόσο, όπως και την υγεία (το δυσκολότερο).
Θα κάνουμε μια μικρή αναφορά σε μια από τις ακραίες και αξιοσημείωτες μορφές στον χώρο της γλυπτικής.
Στον Γιαννούλη Χαλεπά.
Είναι ένας από τους καλύτερους γλύπτες που έχει να επιδείξει η Ελλάδα των δύο τελευταίων αιώνων.

Γεννήθηκε στις 14 Αυγούστου του 1851 στην Τήνο. Ήταν το πρώτο από τα έξι παιδιά της οικογένειας. Ο πατέρας του, Ιωάννης Χαλεπάς, ήταν ιδιοκτήτης λατομείου.
Στην παιδική του ηλικία δείχνει μεγάλη έφεση στην κατεργασία της πέτρας σε επίπεδο καλλιτεχνικό. Ωστόσο, η οικογένεια δεν προτίθεται να προωθήσει το χαρισματικό παιδί προς μια τέτοια κατεύθυνση. Η επιμονή του μικρού Χαλεπά επικρατεί και το 1861 βρίσκεται στην Αθήνα, στο Πολυτεχνείο όπου διαπρέπει στο τμήμα Καλών Τεχνών.
Το 1873 μεταβαίνει στο Μόναχο με υποτροφία από όπου επιστρέφει το 1875. Οι σπουδές του στο Μόναχο ήταν εξαιρετικής απόδοσης, αλλά για κάποιον λόγο το Ίδρυμα της Τήνου διακόπτει την υποτροφία.
Το 1876, στην Αθήνα πλέον, ο Χαλεπάς θα δημιουργήσει ένα από τα γνωστά του έργα (ίσως το γνωστότερο), την Ωραία Κοιμωμένη. Πρόκειται για ένα γλυπτό που θα τοποθετηθεί στον τάφο μιας νέας κοπέλας, της Σοφίας Αφεντάκη.
Η πρώτη εμφάνιση της νόσου γίνεται περίπου στο 1878. Ο Χαλεπάς αποσύρεται από τον κοινωνικό περίγυρο, εγκαταλείπει τη δουλειά του, ενώ ο ασυνάρτητος λόγος γίνεται φανερός στα κοντινά του πρόσωπα. Εκείνον τον καιρό εργαζόταν πάνω στον Σάτυρο και στη Μήδεια, δύο επίσης χαρακτηριστικά γλυπτά του. Τάσεις αυτοκτονίας εμφανίζονται, ενώ ο ίδιος κοιτώντας το γλυπτό του Σάτυρου τρομάζει πιστεύοντας ότι το ειρωνικό γέλιο του γλυπτού προορίζεται για τον ίδιο.
Τα ιαματικά λουτρά είναι μια "θεραπευτική" πρόταση της εποχής του κι έτσι μετακινείται σε λουτρά που βρίσκονται κοντά στην πόλη Αλάτσατα της Μικράς Ασίας. Από εκείνο τον καιρό αρχίζει μια μακροχρόνια αποχή του από τη γλυπτική.
Η κατάστασή της ψυχικής του υγείας επιδεινώνεται όλο και περισσότερο, έως ότου λαμβάνεται η απόφαση από γιατρούς καθώς και τα οικογενειακά του πρόσωπα για εγκλεισμό σε ψυχιατρείο.
Έτσι, το 1888 βρίσκεται στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας. Στη διάρκεια παραμονής του δεν θα εργαστεί σχεδόν καθόλου και μια μικρή προτομή είναι ίσως το μόνο δείγμα της δουλειάς του εκείνα τα χρόνια.
Το 1901 είναι το έτος θανάτου του πατέρα του.
Το 1902 εξέρχεται από το ψυχιατρείο και επιστρέφει στην Τήνο.
Η μητέρα του είναι απολύτως αντίθετη στο να εργαστεί πάνω στην γλυπτική, αφού κατά τη δική της γνώμη, η τέχνη είναι η αιτία της νόσου. Για δέκα περίπου χρόνια, στην Τήνο, θα απασχολείται με την κτηνοτροφία και με διάφορες μικροδουλειές για τους συγχωριανούς του.
Το 1916 πεθαίνει η μητέρα του. Ο Χαλεπάς βρίσκεται στην ηλικία των 65 ετών και δεν φαίνεται να του προκαλεί ιδιαίτερη θλίψη το γεγονός του θανάτου.
Πάνω από 60 έργα δημιουργούνται κατά τη διάρκεια παραμονής του στην Τήνο.
Το 1930, η ανεψιά του Ειρήνη Χαλεπά τον πείθει να μείνει στην Αθήνα. Η δημιουργικότητά του αυξάνεται και έργα όπως "Αφροδίτη", "Άρτεμις", "Οιδίποδας και Αντιγόνη" αφορούν αυτή την περίοδο.
Το 1938 πεθαίνει σε ηλικία 87 ετών.
Η δημιουργικότητά του μετά τον θάνατο της μητέρας του στην Τήνο και στα χρόνια παραμονής του στην Αθήνα είχε ραγδαίο και οργασμικό χαρακτήρα. Θα έλεγε κάποιος ότι σαράντα χρόνια αποχής από την τέχνη ήταν σαν να μην υπήρξαν.

Τίποτα δεν πρέπει να οδηγεί σε καταδικαστική απελπισία, ακόμη και η ψυχική νόσος.
Έχω να επισημάνω ότι οι διάφορες προσπάθειες ερμηνείας της γενέσεως νόσου μέσα από οικογενειακά βιώματα δεν έχουν θέση σε νόσους όπως αυτή του Χαλεπά. Το οργανικό υπόβαθρο είναι αποδεδειγμένο στις μέρες μας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση υπήρχε μάλλον και γενετικό υπόβαθρο, αφού υπάρχουν μαρτυρίες που υποστηρίζουν ότι ένας αδελφός του Γιαννούλη Χαλεπά, ο Αριστοκλής ήταν αυτόχειρας, καθώς και την ύπαρξη ψυχικής νόσου σε μία από τις αδελφές του.
Σίγουρα όμως η αρχική πρόταση του σημερινού post είναι μια πραγματικότητα. Η ψυχασθένεια δεν καταργεί τα πάντα στον άνθρωπο.

17 Comments:

Anonymous Ανώνυμος said...

Einai thavmasia kai poly syginhtika osa grafeis gia ton Xalepa, den ixera oti meta apo th noso tou htan toso paragwgikos , entypwsiakh einai kai h makrozwia tou an kai psyxwtikos pithanotata , mallon h agaph tou kai h fwtia tou gia thn texnh tha tou xarisan xronia .Wraio post

1:03 π.μ.  
Anonymous Ανώνυμος said...

Ωραιότατο ποστ. Η αντιμετώπιση των ψυχικών νόσων στην Ελλάδα είναι σε μεσαιωνικό στάδιο, παρά τα χρήματα που ξοδεύτηκαν με τη σέσουλα πέρυσι.

11:18 π.μ.  
Anonymous costoleole said...

Η τέχνη είναι η αιτία της νόσου...... ή μήπως η νόσος αιτία της τέχνης????

4:23 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@celsius32

Σ' ευχαριστώ για το σχόλιό σου.
Δεν μπόρεσα να βρω το blog σου. Κάτι έγινε με το link.

Συμφωνώ. Ψυχωσικός.

5:13 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ Anonymous

Ανώνυμε σ' ευχαριστώ.

Να ξανάρθεις.

5:13 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ costoleole

Ανεξάρτητο το ένα από το άλλο.
Μια νόσος όπως αυτή του συγκεκριμένου ατόμου δεν μπορεί να είναι ούτε το αίτιο ούτε το απότοκο της τέχνης.

Η αρχική θέση είναι ότι η νόσος δεν καταργεί τα πάντα κι ο συγκεκριμένος είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

5:16 μ.μ.  
Anonymous ΒΙΚΤΩΡ said...

Ενδιαφέρουσα ιστορία, δεν γνώριζα οτί ο Έλληνας γλύπτης έπασχε από ψυχική νόσο, αν και δεν αναφέρεστε σε ποια συγκεκριμένα (αν είναι γνωστό ή αν είχε τεθεί διάγνωση από τους ψυχιάτρους).Θα προτιμούσα, με όλον το σεβασμό, να είσασταν πιο συγκεκριμένος προκειμένου να μην βγαίνουν ωραιοποιημένα συμπεράσματα.Η ψυχική νοσος (τώρα γίνομαι εγώ μη συγκεκριμένος) μπορεί και να καταργεί πολλά ζωτικής σημασίας πραγματα για έναν άνθρωπο. Διαφορετικά εξηγείστε μου πώς και γιατί τόσοι ψυχικά άρρωστοι είναι έγκλειστοι για χρόνια; Τι δεν καταργείται σ' αυτούς τους ανθρώπους;Μήπως απ΄την νόσο έχουν ελπίδα αλλά δυστυχώς όχι από τον τρόπο αντιμετώπισής τους τουλάχιστον στη χώρα μας (ιατρικά και κοινωνικά: αναφέρομαι κυρίως σε ένα σύστημα ιατρικών και κοινωνικών υπηρεσιών που ουσιαστικά δεν υπάρχει). Ας μην ξεχνάμε πώς αντιμετωπίζει ακόμα και σήμερα η ελληνική οικογένεια την ψυχική νόσο: παραμένει ακόμα ένα θέμα για το οποίο φοβάται και ντρέπεται να μιλήσει.Το θέμα είναι τεράστιο για να μπορέσει να συζητηθεί μέσω των post.

1:20 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ βικτωρ

Κατ' αρχήν ευχαριστώ για το σχόλιο και τα ερωτήματα.
Ο εν λόγω γλύπτης έπασχε από νόσο που κατατάσσεται στο χώρο των ψυχώσεων. Μάλλον κάποια μορφή σχιζοφρένειας.
Η νόσος δεν θεραπεύεται ακόμη και σήμερα. Αντιμετωπίζονται συμπτώματα κι αυτά όχι απολύτως. Η πρόγνωση και η ποιότητα ζωής του πάσχοντος είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων. Η βαρύτητα της μορφής, η γρήγορη και σωστή αντιμετώπιση, η απόκριση του ασθενούς στη θεραπεία, κ.α.
Σε ό,τι αφορά τους έγκλειστους, μάλλον εγώ μίλησα πολύ γενικά. Σίγουρα υπάρχουν ανίατες και πολύ βαριές μορφές νοσημάτων όπου για τον πάσχοντα υπάρχουν λίγες ελπίδες ή και καμία. Η αναφορά που έκανα αποσκοπούσε περισσότερο στο να μην οδηγούμαστε σε μια κακή γενίκευση που θα καταργεί κάθε ελπίδα από οποιαδήποτε μορφή νόσου.
Για την ελληνική οικογένεια, ίσως και την κοινωνία, θα συμφωνήσω μαζί σας. Η ντροπή και η τάση για άρνηση και απόκρυψη είναι στοιχεία που επικρατούν.

Ωραίο σχόλιο.

8:49 μ.μ.  
Blogger N.Ago said...

Μετά τη ψηφοφορία (12/12/2006) από την πλειοψηφία στη Βουλή της Αλβανίας, η χώρα δεν έχει πλέον την Ακαδημία των Επιστημόνων! Αργά τη νύχτα, ψηφίστηκε το νομοσχέδιο της κυβέρνησης(;) «Για την Ακαδημία των Επιστημόνων» με 75 ψήφους υπέρ(!) 2 κατά και 3 παρών! Σύσσωμη η αντιπολίτευση, απείχε της διαδικασίας, διαμαρτυρόμενη για το πρωτοφανές αυτό γεγονός. Η επιστημονική, ακαδημαϊκή και εκπαιδευτική κοινότητα, εκλιπαρούσανε, θεωρώντας την πράξη αυτή ως έγκλημα κατά της επιστήμης, η κυβέρνηση ωστόσο επέμενε και κατάφερε τελικά, να κλειδώσει τις πόρτες τον Ερευνητικών Ινστιτούτων που ήταν υπό την Ακαδημία!
Οι βουλευτές του PBDNJ(Κόμμα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα) Spiro Peçi και Leonard Solis ήταν αυτοί που ψήφισαν κατά του νομοσχεδίου και οι Leonard Demi(PD), Ymer Tola(PDK, Niko Nerenxi(PAA) δήλωσαν παρών!
Παρακαλώ πολύ, αν το γεγονός αυτό σε αγγίζει κι εσένα, είτε κάνε μια αναφορά είτε ανέβασε την είδηση στο δικό σου μπλογκ! Έτσι, η φωνή της διαμαρτυρίας, θα δυναμώσει και θα κάνει τους παχύδερμους και αυταρχικούς κυβερνώντες στην Αλβανία, να σκεφτούνε καλά, πριν οριστικοποιήσουν την ειδεχθή τους πράξη!
Φιλικά Ν.Ago

10:13 μ.μ.  
Anonymous costoleole said...

Γιατρέ μου καταλαβαίνω απόλυτα, απλώς (ελπίζω να μην παρεξηγηθώ για έλλειψη σοβαρότητας) βασίζομαι στο ρητό του θυμόσοφου λαού ότι συνήθως οι καλλιτέχνες έχουν τη δόση τους

8:25 μ.μ.  
Anonymous Ανώνυμος said...

neo link Merry christmas

6:29 μ.μ.  
Blogger Άσχετος said...

Φιντεία,

περνάω και από εδώ να σου δώσω τις ευχές μου. Καλή και ευλογημένη χρονιά να έχεις εσύ και όλοι όσοι αγαπάς.

Γιώργος

5:54 μ.μ.  
Blogger Eleni63 said...

Φέτος διάβασα πολλά για το Χαλεπά. Είχα την ίδια σκέψη με σένα. Χαίρομαι που με πρόλαβες με αυτό το ποστ. Εξαιρετικό.

6:40 μ.μ.  
Blogger gitsaki said...

Πολύ όμορφο ποστ.Ενδιαφέροντα όσα έγραψες για τον Γιαννούλη Χαλεπά.Νομίζω πως ακριβώς επειδή βρέθηκε αντιμέτωπος με την ψυχική νόσο,ήταν τόσο παραγωγικός και χαρισματικός...Δεν εννοώ βέβαια με αυτό ότι πρέπει να είναι κανείς ψυχωσικός για να το πετύχει αυτό.
Να είσαι καλά και να μας χαρίζεις παρόμοια αφιερώματα!

3:02 π.μ.  
Blogger Finteias said...

@ gitsaki

Σ' ευχαριστώ για την επίσκεψη και το σχόλιο.

Αν εννοείς ότι γενικώς η ύπαρξη εμποδίων μπορεί να γίνει αιτία δημιουργίας, συμφωνούμε.

Όντως δεν χρειάζεται να γίνει κάποιος ψυχωσικός για κάτι τέτοιο.

Να είσαι καλά.

1:49 μ.μ.  
Anonymous Αλέξανδρος Ζήβας said...

Αποκωδικοποίηση....: ψυχής,σιωπής,
θρησκειών, μυθολογιών,.....
Σχηματοποίηση λόγου, κοσμογονία, θεογονία,....
URL : www.siopi.gr
Γεια.....

3:29 μ.μ.  
Blogger Finteias said...

@ Αλέξανδρος Ζήβας

Ευχαριστώ

11:09 π.μ.  

Δημοσίευση σχολίου

<< Home